صنعت نساجی که در حوزه پارچه و پوشاک فعالیت دارد، از مهمترین صنایع کشور محسوب می شود که با به کارگیری ماشین آلات ریسندگی، الیاف را تبدیل به نخ کرده و برای استفاده در پوشاک و پارچه ها آماده می کند.
ریسندگی را می توان یکی از قدیمی ترین فعالیت های بشری دانست که با توسعه قبایل در آنها دیده می شد. احتمال می رود که ابتدایی ترین نخ ها به کمک روشی که در حال حاضر به آن ریسندگی الیاف آزاد می گویند، تهیه و تولید می شدند.
در این بخش می خواهیم نگاهی کلی به ریسندگی داشته باشیم و در طول تاریخ، روند حرکت آن را بررسی کنیم. همراه ما باشید تا با دنیای الیاف و نخ آشنا شویم.
معرفی ریسندگی و صنعت نساجی
اگر بخواهیم ریسندگی را به زبان ساده تعریف کنیم باید آن را مجموعه ای از عملیاتی بنامیم که باعث می شود الیاف به نخ تبدیل شوند. در گذشته این عملیات به صورت دستی دنبال می شده است. اما در حال حاضر انواع دستگاه ها و ماشین آلات مختلف، این کار را بر عهده گرفته اند.
البته که ریسندگی انواع مختلفی دارد. با این وجود تمامی آنها یک هدف مشترک را دنبال می کنند. این که با کنار هم قرار دادن الیاف، نخ تولید کنند و از آن برای تولید پارچه و پوشاک استفاده شود. معمولا نوع ریسندگی را با توجه به معیارهایی می سنجند که در زیر لیست کرده ایم:
* متراژ الیاف
* ضخامت الیاف
* میزان مواج بودن الیاف
تاریخچه ریسندگی و ظهور صنعت نساجی
شاید ابتدایی ترین روش های ریسندگی را باید در میان قبایل مردم آمازون جستجو کرد. روش های این قبایل همچنان در میان برخی از افراد بومی دیده می شود.
آنها برای تولید نخ، از دستان و انگشتان خود استفاده می کردند. کاری که امروزه ماشین آلات صنعت نساجی به کمک قرقره ها و دوک های بزرگ خود انجام می دهد. البته هیچ کس نمی داند چه فردی برای اولین بار ایده استفاده از دوک های نخ به جای انگشتان به سرش زد. با این حال اولین دستگاه ریسندگی که در ساده ترین حالت ممکن طراحی شده بود، فقط یک چوب و یک گرده کوچک داشت.
آثار این روش ریسندگی را در نقاشی های مصر باستان می توانید ببینید. جالب اینکه این روش به ظاهر ساده و ابتدایی تا اوایل قرن ۱۹ میلادی همچنان ادامه داشت. اما با دوره پیشرفتی که بعد از آن اتفاق افتاد و در عصر طلایی یونان و روم، صنعت ریسندگی و تولید پارچه هم تغییراتی کرد. هر چند که سرعت تولید پایین بود و فقط چند گرم نخ در طول یک ساعت ریسیده می شد.
پس از این دوره به قرون وسطی می رسیم که چرخ ریسندگی در آن دوره ابداع شد. در این چرخ یک دوک به صورت افقی قرار داشت که با چرخی بزرگ تر به حرکت در می آمد. این چرخ را می توان نقطه شروعی برای ظهور صنعت نساجی دانست. چرخ ریسندگی ساکسون که به فلایر مجهز بود توانست در قرن ۱۹ روند تولید نخ و پارچه را تا حدودی متحول کند. تا قبل از پیشرفت های ماشینی این صعنت، ریسندگی شغل غالب زنان بود. اما پیشرفت های ماشینی، این روند را به طور کامل دگرگون کرد.
ظهور صنعت نساجی و ریسندگی در ایران
ایران از گذشتههای دور به دلیل موقعیت جغرافیایی فوق العاده و پدیدههای اجتماعیاش، از نساجی دور نبوده است. ریسیدن الیاف به روش های ابتدایی و تکامل این روش ها در ایران هم همگام با کشورهای به نام گذشته از جمله مصر و چین و میانرودان، ادامه داشت. می توان گفت ایرانیان نقش پر رنگی در تکامل صنعت نساجی بازی کرده اند.
بسیاری از افراد تاریخچه نساجی در ایران را به عصر نوسنگی مربوط می دانند. ریسندگی پشم بز و گوسفند از گذشته های بسیار دور، حدود ۶۵۰۰ سال پیش در ایران انجام می شده که شواهد از آن در بوشهر به دست آمده است. همچنین برخی شواهد دیگر از وجود نساجی و تولید الیافت و پارچه در شهر شوش و در ۷۰۰۰ سال پیش سخن می گویند.
با این حال تکامل روش های بافندگی در ایران را باید به دوره اشکانیان مربوط دانست. در دوره ساسانیان این روش ها با ابداعات چینی تکامل پیدا کرده و به روزتر شدند. در این دوره بود که نساجی با فرم های آزاد و هندسی رونق گرفت. بعد از این دوره همچنان روش های نساجی پیچیده تر و کاملتر شدند تا ماشین آلات نساجی به بازار آمدند.
معرفی دستگاه ها و ماشین آلات صنعت نساجی
با پیشرفتهتر شدن صنعت ریسندگی و بافندگی و نیازی که به تولید انبوه دیده می شد، ماشین آلات مختلفی طراحی و تولید شدند که بتوانند با قیمت کمتری، بازده بالاتری در رابطه با تولید الیاف به نخ داشته باشند.
ماشین آلاتی که در این صنعت به کار گرفته می شود را می توان به ۴ بخش تقسیم کرد:
ماشین آلات مرحله مقدماتی دستگاه های رنگرزی ماشین آلات مخصوص چاپ ماشین آلات مرحله نهایی و تکمیل
در گذشته ماشین های نساجی به شکل دستی به کار گرفته می شدند. بعد از پیدایش موتور بخار و آهن ریخته گری بود که به ماشین آلات صنعت نساجی بیش از پیش توجه شد. در سال ۱۸۸۹ اولین ماشین ریسندگی ماکودار با عملکرد قابل قبول به بازار معرفی شد. به دلیل مشکلاتی که در این دستگاه ها فرآیند ریسندگی را کند می کرد، ماشین های بدون ماکو طراحی و تولید شدند.
انواع ریسندگی در صنعت نساجی
برای آشنایی بیشتر با دستگاه ها و ماشین آلاتی که در صنعت نساجی به کار گرفته می شود، باید با انواع نساجی هم آشنا بود. انواع مختلفی از ریسندگی وجود دارد که ما به رایج ترین آنها اشاره می کنیم:
ریسندگی پنبه ای ریسندگی فاستونی ریسندگی نیمه فاستونی ریسندگی پشمی سیستم ریسندگی فاستونی
این نوع از ریسندگی که به آن ریسندگی الیاف بلند هم می گویند، از انواع ماشین آلات برای تولید نخ استفاده می کند. در این نوع از ریسندگی انواع ماشین آلات برای شستشو وجود دارد. این ماشین ها معمولا عمق زیادی دارند و بخش های مختلفی از باز کردن الیاف گرفته تا شستشو و رنگرزی را پوشش می دهند. انواع کاردینگ های غلتکی سیلندری را در این دسته می توان قرار داد.
سیستم ریسندگی پنبه
این نوع ریسندگی به ریسندگی الیاف کوتاه هم شناخته می شود که برای آن از ماشین آلات مخصوصی استفاده می کنند. ماشین آلات جدید که برای این کار استفاده می شوند به امکانات جدیدی مجهز شده اند تا حیات صنعت نساجی را با سرعت و راندمان بالاتری ادامه دهند.
در حال حاضر ماشین آلات ریسندگی پنبه با سرعت بالای خود می توانند الیاف کوتاه را به نخ تبدیل کرده و برای سایر مراحل ریسندگی آماده کنند.
مراحل انجام ریسندگی
به طور کلی برای تبدیل الیاف به نخ و استفاده از آنها در تولید پوشاک و پارچه ۶ مرحله لازم است که دنبال شود. این ۶ مرحله در صنعت نساجی نام های مخصوص به خود را دارند که در ادامه با روند انجام آنها آشنا می شویم.
مرحله اول: آماده کردن مواد اولیه
به کمک ماشین آلات مخصوصی که برای این کار طراحی شده اند، عدل ها از یکدیگر باز شده و به طور کامل جدا می شوند.
مرحله دوم: مخلوط کردن الیاف
در این مرحله مجموعه ای از عملیات مکانیکی به طور پیوسته دنبال می شود تا الیاف آماده مرحله بعدی شوند. این عملیات مکانیکی عبارت است از:
الیافی که از نواحی مختلفی تهیه شده اند، مخلوط می شوند.الیاف به شکل موازی قرار گرفته و از یکدیگر جدا می شوند.ناخالصی ها از الیاف حذف می شود.
مرحله سوم: ورود به ماشین کارد
الیافی که آماده شده اند از طریق ماشین کارد صنعت نساجی تغذیه می شوند. این ماشین با عبور دادن الیاف از بخش های مختلف خود، الیاف را موازی می کند. در این مرحله الیاف کاملا باز شده، ناخالصی ها حذف شده و طول الیاف کوتاه تر می شود.
در نهایت الیاف به شکل تار عنکبوت و فتیله شده از این دستگاه خارج می شوند.
مرحله چهارم: ورود به ماشین چند لا کنی
در این مرحله الیاف وارد ماشین چند لا کنی می شوند تا فرآیند موازی کردن الیاف ادامه پیدا کند. این ماشین با مخلوط کردن الیاف و کشش دادن فتیله های خارج شده از ماشین کارد، یک فتیله یکنواخت به دست می دهد.
مرحله پنجم: تبدیل به نیمچه نخ
در این مرحله الیاف همچنان کشیده می شوند تا تشکیل نخ اتفاق بیفتد. پیوستگی الیاف در این مرحله به کمک تاب تامین می شود. برای این کار دستگاهی فتیله را با فرآیند کشش و کمی تاب دادن، به نیمچه نخ تبدیل می کند.
سپس نیمچه نخ به کمک دستگاه تمام تاب صنعت نساجی با ادامه کشش، به نخ نهایی تبدیل می شود. در نهایت نخ روی ماسوره ریسندگی پیچیده خواهد شد.
مرحله ششم: بویین چینی
نخ هایی که روی ماسوره های مختلف پیچیده شده اند، به یکدیگر گره زده می شوند تا به شکل بویین درآیند. در این مرحله نقاطی از نخ که ضعیف باشد، پاره می شود که آن را به شکل دستی یا اتوماتیک، گره می زنند.
علاوه بر این در این مرحله می توان نخ های مورد استفاده در کش بافی را به مواد پارفینی آغشته کرد.
و در آخر…
صنعت نساجی که از قدیمی ترین و پر استفاده ترین صنایع کشور محسوب می شود. به لطف پیشرفت صنایع و تکنولوژی، تغییرات زیادی کرده است. در حال حاضر برای تولید نخ زمان بسیار کوتاهی صرف می شود و با وجود راندمان بالای ماشین آلات و دستگاه های ریسندگی بسیاری از مشکلات این صنعت به طور کامل برطرف شده اند.