نخ فرش دستباف در واقع تمام ماهیت فرش شما را مشخص می کند. اسکلت و تمام بخش های فرش شما از انواع نخ شکل می گیرد و کیفیت و کارایی آن را نیز تا حدی معین می نماید. از این رو اهمیت نخ فرش دستباف بسیار مهم است. انواع نخ فرش دستباف را از چند جهت می توان بررسی کرد.
انواع نخ فرش
نخ های ترکیبی
نخ های ترکیبی برای فرش های ماشینی به کار گرفته می شوند در این نخ ها از نخ هایی مثل اکریلیک، ویسکوز، پلی پروپیلن استفاده شده که با توجه به ضخامت و رنگ و موارد کاربرد آنها ترکیب های متنوعی از آنها به دست می آید.در فرش های ماشینی از نخ های ابریشمی مصنوعی استفاده می کنند از مزایای این نخ ها می توان به ضخامت کم، رنگ پذیری خوب، تنوع بافت و اینکه قیمت ارزان آن اشاره کرد ولی نخ های مصنوعی و ترکیبی دارای عیب هایی می باشند از جمله پرزدهی خیلی بالا و اینکه در زمان زیاد بو می گیرند و برای سلامتی انسان ضرر دارند.
نخ ابریشم
نخ ابریشم که از پیله کرم ابریشم به وجود می آید و در برابر نخ های پشمی و نخی از مقاومت و استحکام بالایی برخوردار بوده و قطرش نازک و لطیف است. فرش هایی که با این نخ ها بافته می شوند دارای ویژگی هایی هستند که به آنها اشاره می کنیم.
فرش هایی که با نخ ابریشمی بافته می شوند کار بسیار سختی است و بافتش زمان زیادی می برد و علتش هم نازک بودن این نخ ها به نسبت نخ های پشمی است و تعداد رج های بافته شده در فرش دستباف ابریشم زیادتر از فرش های پشمی است. فرش های تمام ابریشم اغلب دارای رج شماری بیش از 65 می باشند و همین باعث قیمت بالای آنها است. فرش های ابریشم بسیار نرم و لطیف هستند.
کرک
کرک اصطلاحا پرزهای فرش است که با پشم با کیفیت و خوب بافته می شود. ولی این مطلب زیاد صحت ندارد چون در واقع کرک به موی زیر دست شتر گفته می شود که خیلی کم می توان آن را تهیه کرد. بعضی از مردم اعتقاد دارند که کرک همان موهای نرمی است که موقع شانه کردن بدن گوسفند یا بز و شتر به دست می آید. اگر این گفته صحت داشته باشد اندازه کرکی که تهیه می شود خیلی کم بوده و نمی توان این مقدار از فرش کرک را در کشور تولید کرد.
نخ پشم
نخ پشم از رایج ترین و پرکاربردترین نخ در فرش بافی بوده که در زمان حال هم از آن استفاده زیادی می شود. این نوع نخ که از ریسیدن پشم گوسفند تهیه می شود معمولا در بافت فرش و تابلو فرش استفاده می شود. اکثر فرش های دستباف بختیاری و عشایری با این نوع نخ بافته می شوند.
بعضی از فرش های عشایری که در منطقه کردستان بافته می شوند ارگانیک می باشند یعنی رنگ پشم آنها گیاهی است که این گونه فرش ها از نظر سلامت و بهداشت سالم بوده و با محیط زیست سازگاری دارند. عامل های تاثیر گذاری در کیفیت پشم گوسفند وجود دارد از جمله سن و نژاد گوسفند، زمان چیدن پشم و…
کیفیت پشم گوسفندانی که در بهار چیده میشود بالاتر از پشم گوسفندان در فصل پاییز است که باز هم به مناطق مختلف بستگی دارد به علاوه نوع چرای گوسفندان هم در تعیین کیفیت پشم آنها تاثیر گذار است در مناطق کوهستانی و معتدل پشم گوسفندانی که چرا کرده اند بالاتر از پشم گوسفندانی است که در منطقه های مرطوب و دشت چرا می کنند.
پشم سفید گوسفند به نسبت بقیه پشم ها رنگ پذیری بهتری دارد البته پشم سفید خالص خیلی کم فقط در سیستان داریم. رنگ اصلی پشم زرد کم رنگ یا نخودی است.
از پشم به عنوان پرز یا گوشت فرش استفاده می کنند. در بعضی از منطقه ها مثل عشایر از پشم به عنوان تار و پود استفاده می کنند. پود را رنگ می کنند که برای این کار پنبه خیلی مناسب بوده و رنگ را خیلی خوب به خود جذب می کند و پس از رنگرزی از جمع شدگی محفوظ می ماند. رنگ پود ها به رنگ اصلی فرش بستگی دارد و متفاوت بوده و می توان آن ها را سفارشی رنگ کرد.
نخ پنبه یا کتان
در بین الیاف فرش دستباف، کتان یا پنبه مطمئناً رایج ترین و پرکاربردترین گزینه میباشد.برخی از مزایای نخ پنبه که در ادامه اشاره میکنیم.
دلیل اول استفاده از پنبه یا کتان استحکام بالای پنبه نسبت به سایر الیاف مانند پشم و ابریشم است.
دلیل دوم را می توان در مقاومت بالای این الیاف در برابر آفات دانست، آفاتی مانند بید بر خلاف سایر نخ ها معمولا پنبه نمی خورند، به همین دلیل است که در قالیچه هایی با تار و پود پنبه ای، زمانی که در معرض بید خوردگی قرار می گیرند، فقط پرز ها آسیب میبینند و مشکلی برای تار و پود فرش پیش نمی آید.
دلیل سوم را نیز باید در نوع بافت فرش ایرانی بررسی کرد زیرا در بسیاری از مناطق ایران درشت بافی در اولویت بافندگان است که پنبه برای این کار بسیار مناسب است.
عوامل موثر در قیمت فرش دستباف
قدمت فرش؛ عاملی هم مثبت و هم منفی!!
نو یا کهنهگی فرش نیز به طور مستقیم تأثیرگذار بر قیمت آن است. در اغلب موارد، فرشهای نو قیمت بیشتری نسبت به فرشهای کارکرده دارند. اما وقتی کهنگی فرش به حدی برسد که بتوان آن را در دستهبندی عتیقه یا کلکسیونی و …قرار داد، معیارهای دیگری نیز برای قیمت فرش دستباف در نظر گرفته میشود.
فرشهای کهنه دستباف با کیفیت و خاصیت آنتیک دارای ارزش بیشتری هستند. عواملی مانند سن، شرایط نگهداری، تاریخچه و تاریخ ساخت فرش و همچنین نداشتن نسیم و استفاده زیاد در طول سالها میتوانند به قیمت بالاتری برای فرش کهنه دستباف منجر شوند. همچنین، کارکرده بودن فرش و وجود نشانههای استفاده و فرسودگی میتواند به کاهش قیمت فردش دستباف منجر شود.
در مواردی که فرش کهنه بیش از 70-80 سال باشد و شرایط آن برای قرارگیری در دستهبندی آنتیک (antique) مناسب باشد، قیمت آن معمولاً بیشتر از فرش نو خواهد بود. این دسته از فرشها به دلیل خاصیت تاریخی و کمیاب بودن، جذابیت خاصی دارند و برای علاقهمندان به هنر و تاریخ، ارزش بیشتری دارند.